მარგალური მითეფე ტყაშმაფა ტყაშმაფას გინძე ხჩე თომა უღუნ. ხჩე თომაქ ტეტელი ტანი მფულუფს დო ქურეფეშაქის ნუნჭუშუნ. ტყაშმაფაქ ნა იძიცას, მჟა სთერი ხჩე კიბირეფე მოხვენჩქაფს. ტყაშმაფა გერმას სქიდუნ, სერიშ მაგზალეფეს აკათენ დო ენთეფეს უღარღალს. ტყაშმაფაშა ნენა ვა გეგაქთირენ, ხვალა ხეფეთენ გაღარღალენ ემუკალა. ეშო ვარ ყვაში, ნოსი მენდაგიმერს, დოგოდელაფს. ტყაშმაფა დო მახუტელა რტერენ ვა რტერენ, ქორტუ არ მაავე დო ჯოხონტუ მახუტელა. მახუტელა მენდახთუ არ მწკუფი გერმაშა მტკური ღეჯი ოყვილუ შენი. ჲეხთუ დიდი ჭკონიშა დო ექოლე თანორას ნა მოხთასუნტუ ღეჯი ოჩვუს ქოგეჭკუ. თანორას მახუტელაქ მენდრაშე ოგნუ კაპეტი ღუმინი დო ოხორჯაში ოყირუ. ოხორჯაქ ყირაფტუ დო იჯოხოფტუ: მახუტელა! სი ღურელი, მემიშველი ჲადო. აშო ოჯოხინუთენ ქონახოლუ მახუტელას ქურეფეშაქის გინძე, ხჩე თომათე მფულერი ოხორჯა. მახუტელა! მემიშველი ჲადო იჯოხოფს დო იმტენ. ჭიტა ორა მეკილუში, მახუტელაქ ქოძირუ ოხორჯას ნა ეკოთხოზუტუ ბონძოლა, თომათე მფულერი ოჩოკოჩი. ნახოლუში, მახუტელაქ ნოღირუ ტუჶეღი დო ოსთოლუ. ოჩოკოჩიქ ობეჯღუს ქოგეჭკუ: ხოლო ქოგემინძინი მახუტელა ჲა. მახუტელას უჩქიტუქი მაჟურა ჶარა ოსთოლუკონი, მემწყვი ჟურნეჩი კურშუმი ვარ ნატუშაქის, ოჩოკოჩის მაართანი ნოსთოლეში ჲარა დუსქიდასუნტუ. მეტი ვარ ოსთოლუ. ოჩოკოჩი ყურელი-ყურელი გონდუნუ. ქომოხთუ ტყაშმაფა მახუტელაშა დო უწუ: მა ნა გიწუმერფე ირი ხოლო უნენელი დოხვენი ჲა. ქოგეხთი ჯაშენ, იდი ოხორიშა, ბაღუ სქანიში ონცხონის ონჯირე დორჩი დო მა ექ ქომოფთამინონ ჲა. აშო კაი ნა მოღოდი შენი, მანთი კაობა გოღოდამინონ ჲა. მახუტელაქ ირი ხოლო ტყაშმაფაქ ნა უწუ სთერი დოყუ დო სუმ სერი ემუკალა სქიდუტუ. მასუმანი დღას მახუტელაშ ჩილის ზმონი ჲუჩქინდუ. მფულერი ნახოლუ ბაღუშ ონცხონის ნჯირელი ქომოჯი დო ტყაშმაფას, ძირუ ირი ხოლო დო ქომოხვადუ ირის ხოლო. უკუნიქთუ, ამახთუ თხაფეში ოდგინალეშა, გამუნჭვალუ თხაფეს, მჟა დოლობუ საღანიშა, მენდიღუ დო ტყაშმაფას დოლოფაჩერი თომა მჟათენ დუბონუ, კაი დოწიმინდანუ, დოთხოზუ, უკაჩხე თამო-თამო ჲეზდუ ჟინ კელე დო თი მუში კალა ქოგედუ. გოკუცხუ ტყაშმაფა, გოკუცხინუ მახუტელა დო უწუ: მახუტელა, ჩქიმდენ ოხოშქვა მემიჩამუნ ჲა, დომიხვამაფურ არ ბედითია. მაავობა სქანიქ მა ნა მომოშლეთინუ შენი, გიღუტას მაავობაში იგბალი ჲა, სი ნა ისთომერ ტუჶეღიში კურშუმიშენ სქინდინა ვარ ომოჩითას ჲა. მახუტელა დიდი ჯოხონი მაავე დიყუ. (მთქუმალე: ვ. ჩიქოვანი, 70 წანერი, ოფუტე ზუმი, ჩხოროწყუშ რაიონი) ტყაშმაფა მსქვა ბიჭეფეს გოთხოზუნ ეკის (ოფუტე რენ სენაკიშ რაიონის) მჯვეშოთ დიდი გერმა რტუ. ამ გერმას სქიდუტეს ჭინკაფე, ოჩოკოჩეფე, ტყაშმაფაფე. ტყაშმაფა მსქვა ოხორჯა რენ. ტანის თითხუ თომაფე ნუჩანს. თომა ჟურ კუჩხეშითი ქურეფეშაქის უღუნ. ტყაშმაფა ოხორჯალეფეს მუთუ პატი ვარ ოღოდაფს. მსქვა ბიჭეფეს გოთხოზუნ. მუთხანი გიწვასში, ნენა ვარ გეგაქთირენ. კითეფეთენ გოწირაფს ნაკო წანა იყვაგინონ ჩინადვა მუში წალე. სითი კითეფეთენ უწვაგინონ. სუმ კითი სუმ თუთაში ნიშანი რენ, შქვით კითი შქვით თუთაში დო აშო უკულე. არ კოჩის არ ჶარა ეკიშ გერმას ტყაშმაფა ოკვაგერენ. კაი დაწონერენ ამ კოჩი ტყაშმაფას დო ოღარღალუს ქოგეჭკერენ. კოჩის ვარ ნახონდინერენ დო ნენა გუქთირერენ. ტყაშმაფაქ დოდელერენ ემ კოჩი. (მთქუმალე: ი. კოკაია, 60 წანერი, ოფუტე ლესიჭინე, ჩხოროწყუშ რაიონი) ოჩოკოჩი ოჩოკოჩი დიდი რენ დო თომალჲარი, გურპიჯის ჟურ ქრა ნოჩანს. გერმას, ნა ვარ ნილენ სთერი სვაფეს სქიდუნ. სერიშ ორას გერმას მითხაქ ზორი "ვოო!" ჲადო დიმღორს ნა აჲა ოჩოკოჩი იყვენ. ოჩოკოჩი მჭკეშიშა ნულუნ, დაჩხირითე ტიბუნ არ ჶარას ფუჯეფე მჭკეშუპტი. სერიშ ორას მეგაბრეფე ჩქიმი გონდუნერი ფუჯი ოგორუშა იგზალეს დო ხვალა ქოდოფსქიდი კალივის. არშვაჯის მუთხა სთერი "ვოო" ჯოხინი ვოგნი. ქომეფხვადი ოჩოკოჩი ნა რტუ. მაშქურინუ დო კუნთხუს ფუჯეფე კალა დომნტკობი. ნეკნა გუინწკუ დო ოჩოკოჩი ქამახთუ. ოჭკომალე ოჭკომუ დო მენდახთუ. ჭიტა ორაშკულე მითხანიქ დომიჯოხუ: დაჩხირი გიგზუნ ჲა! დო ოჩოკოჩი ხოლო ამახთუ. ემუქთი ქომუხედუ დაჩხირის, დიტიბინუ ტანი დო მენდახთუ. (მთქუმალე: მ. სიჭინავა 70 წანერი, ოფუტე ლესიჭინე, ჩხოროწყუშ რაიონი) ოჩოკოჩის გინძე მწკილი კიბირეფე ნუჩანს მა ვარ მიძირამუნ, მარა დიდო ჶარა მიგნაფუნ: ოჩოკოჩი კოჩი სთერი რენ ჲა, მღორელი-მღორელი გულუნ ჲა, გოლა დო გერმა სვაფეს სქიდუნ ჲა. კოჩის ვარ ადუშმანენ, მარა გური მოყონაფუკო ნა, კაბღა ოღოდაფს ჲა. ოჩოკოჩი დიდო მაღალი რენ ჲა. ზოპონტეს, კუჩხე ტეტელი გულუნ ჲა დო გინძე მწკილი კიბირეფე ნუჩანს ჲა. გურპიჯის ქრაფე მეჩანს ჲა. ყურელი-ყურელი დო ხირხინერი-ხირხინერი გულუნ ჲა. კოჩი ნა სქიდუნ სვაფეს ვა გულუნ. უმოსი დიდო მაავეფე დო მეჯოგეფე ოკვაგენან. (მთქუმალე: ბ. მალანია 70 წანერი, ჩხოროწყუ) ოჩოკოჩი დო მეჩხომე არ ჶარას ოხორი ჩქიმის იხანდეფტუ მარტვილიშ რაიონიშენ მოხთიმერი კოჩი გრიშა ჯგერენაიაქ. მუქ ამკათა ამბარი მიწვეს: მეგერემ, გრიშაშ მანძაგერი, არ სერის ღალის პარაპატი ჩუმერტუ. დაჩხირი უგზუტუ დო სერი ოთანაფტუ, აშქურინეტუ, ჩხომი მითხაქ ვარ მემიხირას ჲადო. ღალიშენ კაპეტი ღუმინი ოგნუ დო წკარიშ დგაფუნუ. წკარიშ წაპაფე მენდრა გოშიბღეტუ, კოჩიქ ძირერენქი უკოროცხე ჩხომი დიბღერენ პარაპატის. ჭოფერი ჩხომეფე დაჩხირი კალა ქოდობღერენ. ჭიტა ჩქვაში ამ კოჩიშა ოჩოკოჩი მუხთიმუნ: კოჩიშ ფორმაში, თაფალი ტანიშ, პეჯი, ტანი თითხუ თომათენ უღუტერენ მფულერი. ოჩოკოჩის უთქუნ ამ კოჩიშა: ამ ჩხომიშ გვერდი ჩქიმი რენ ჲა. მანთი დიდო ვიცადია, ღორმაფეშენ გამავოთხოზინი ენთეფე ხეფე, კუჩხეფე დო ბიგათენ ჲა. აკო ჩხომი მუნდეს გიჭოფუნჲა პარაპატი სქანითენ? სითი ხოშ ოგნაფტი ღუმინი ჩქიმი ჲა? კოჩიქ მუთუ ვარ უწვერენ. ოჩოკოჩი კალა ჩქარ ოღარღალუ ვარ იყვენ. უკაჩხე ოჩოკოჩიქ მუქ ოკორთერენ ოშქენას ჩხომი. წილი მუშიშენ დობაღინე ჩხომი დოტაღანერენ დაჩხირის დო ოჭკომერენ. ოკულე ნა დოსქიდუ ჩხომი მენდიღერენ დო იდერენ. (მთქუმალე: ა. კვარაცხელია 70 წანერი, ოფუტე ნაკიფუ) მესეფეფე მესეფეფექ გოლაშენ კვინჩეფე დო სქინდინაფე გელიყონოფან მესეფობა სთველის იყვენ. ართოთ ანშ მესეფი რენ. სუმ ოხორჯა დო სუმ კოჩი. ენთეფე ართოთ ვარ ეშულუნან. მესეფეფე გოლაშენ სქინდინაფე დო კვინჩეფე გელიყონოფან ზუღაპიჯიშა. სუმ ტიბუ დღას მოთხოზინაფან ზუღაპიჯიშა. ყინიშა ნა ვარ ნახონდინენ სქინდინაფე დო კვინჩეფე ზუღაშენ გოლაკელე მეთხოზინაფან სუმ ყინი დღას. ამუშენი რენ მესეფობა სუმ დღა. მესეფი ეხთიმუთენ ტარონი გაჩინენ. მესეფობას კაი ტარონი იყვეტუ ნა სქინდინაფე ხჩე დოლოქუნერი კულანეფექ მოთხოზინეს ჲა ზოპონტეს, დო ყინვათი კაი იყვენ ჲა. პატი დღალეფე იყვეტუ ნა სქინდინაფე ნაბადონი ბიჭეფექ მოთხოზინეს ჲა დო ყინვათი დიდო მთვირონი იყვენ ჲა. მესეფობაშა რენ მეკიდერი მაავეში ბედი. მესეფი მაავეს მუში წილი სქინდინა დუდგინაფს. სქინდინას უწუმერს: სი ამუში ლუკმა ყოფერეტა, სინთი ამუში ჲა. მთინითი ეშო იყვენ. მაავექ ჩქვას ოსთოლუ ნა, კურშუმი ვარ ნატენ. დოდგინერის ოსთოლუ ნა, კურშუმიშენ მუთუ გზათენ ვარ მოჩითუნ. (მთქუმალე: დ. სორდია, ოფუტე კირცხი) მესეფეფეშ ოხორი მესეფეფე შენი პაპული ჩქიმიშ ნოთქვამე ქომიჩქინ. მესეფობა გუმათუთაში სუმ ჩოდინა დო წილვაში სუმ მოჭკა დღას იყვენ. მთელხოლო ანშ დღა. პაპული ჩქიმიშ ნანაში ჯუმა გვაძი შელია ყოფერენ საჩინოს. წალობაშ ორას მენდუხთიმუნ მტკური ღეჯი ოყვილუშა. დიდო გუხთიმუნ მელე-მოლე დო ჩოდინას, დოჭკინდერი გერმას არ ეკოქთინერი ჯას გეხედერენ. მენდრაშე მეჯოგეში ოყურუ სთერი ხომა ოგნერენ. ოკულე ოსთვინუში ხომათი უგნაფუნ. კვინჩეფე დო გერმაშ სქინდინაფე ირი ართოთ მუხთიმუნან, მარა ვარ ოხვაწონერენ მი ორტუ ანთეფეში მანჯე, თოლითე ჩქარ მუთუ ვარ ძიროფტერენ. ღეჯი ჭუბურიშა მუხთიმუნ დო ოჭკომუ მუშის გეჭკერენ. გვაძიქ ტუჶეღი ნოღირერენ ემუს. ემ ორას მითხანიქ დიჯოხერენ: მა მამტი, მარა გვაძიშ კურშუმიშ ბედი რტა ჲა. გვაძიქ ოსთოლერენ დო ღეჯიქ ქოგანთხერენ. გეჯგინაფა გვაძი ჲა! უწუ მითხანიქ. ეკიწკედერენ გვაძიქ დო მხუჯის ტუჶეღი მოკიდერი პიჯიტეტელი არ ბიჭი უძირამუნ. გვაძი! ამ ღეჯი ბახჩიში მექჩი ჲა. აჲა სი სოთი ვარ გაღენ, მა მემაყონი ჲა, ვარ გაშქურინას, დომიღარღალი ჲა. გვაძი ქომოლი კოჩი რტუ, გურონი, უღარღალერენ დო ეკვაყონერენ. დიდო იდეშკულე, გვაძის უძირამუნ მსქვერიშ ქრათენ გოღობერი არ ღოჯა. ნეკნა მუში მტკური გოლაში თხაშ მეშანგრიხელი ქრაფე გოწოკიდუტუ. გონწკერენ ამ ბიჭიქ ნეკნა დო ღოჯაშა ამუხთიმუნან. ტუჶეღი გოწუღერენ გვაძიშა დო ოხორიშა ამიყონერენ. ჭიტა ჩქვაში ამ ბიჭიქ ჩქვანერი დოლოქუნუთენ გამახთერენ მაჟურანი ოდაშენ დო თხირიშ ჭინუთენ თხოზერი ორძოს დოხუნერენ გვაძი. მუქთი ართნერი ორძოს დოხედერენ. დოლოხენდონ კულანეფეში ძიცინი დო ხელებაში ხომა იგნაფინეტუ ჲა. ბიჭიქ "დოსთიბით" დიჯოხუფტუში ძიცინიშ ხომა ნიჭკვიდეტუ ჲა. ემ ბიჭის უთქუნ: ენთეფე დალეფე ჩქიმი რენან. ქრისტიანიში შურა ნანთხენან დო დოდელუ სქანი უნონან ჲა, მარა მა იზნი ვარ მეფჩამინონ ჲა. გვაძიქ ჲისელერენ დო ღოჯაშა გამიხოსარერენ. უძირამუნქი არ ყვილიში მძგუჯის კოჩი დო მაჟურანი ყვილიშ მძგუჯის ოხორჯა ორტუ მეკირელი. ოხორჯას გოწობუტუ კოჩიშ მეკვათერი თი დო კოჩის ოხორჯაშ მეკვათერი თი გოწობუტუ თხირიშ მტკეციშენ გრიხელი თოკითე. მეკირელეფექ ოკიშირტეს ყვილიში მძგუჯეფე კალა, მძგუჯი ეშამალუ უნტეს. ჭიტა მონკანაფტესში, მძგუჯის სიმსიკუკარი გელახედუტუ დო ჟურითის გური მოყონაფაფტუ. ხოლოშა გეძიტუ ცხენიშ კუჩხეშ მჩხუ ყვილი. კოჩი ეჭოფუფტუ ამ ყვილი დო კვინჩის გეჩაფტუ. სიმსიკუკარი გოფუთხუტუ, მონკანერი მძგუჯითი ხოლო კაპეტი დოლიცონეტუ. ამ ბიჭიქ მიწუ ჲა: ანთეფე ნანა ბაბა ჩქიმი რენ ჲა. არ ჶარა ფუჯეფე ონჯვინუშა იდეს ჲა. ართიქ კოჩი მუიყონუ, მაჟურანიქ ოხორჯა ჲა. ჟურითი დოდელეს. ამუშენი ნანა ბაბა ჩქიმის ამკათა ბედი მეფჩი ჲა. ხოლო ორძოს გელაფხედი ჲა. მა თოლითე ნა ვა ბძიროფ სთერი, ხე დომობონაფეს, ხეშქოსალი მომჩეს, ოჭკომალეფე წოხლე დომინსვარეს, მარა მიქ მუჭო მუიმერტუ თოლითე ვა ბძიროფტი ჲა. იმხორტესში იძიცაფტეს, მარა მა ამ ბიჭიქ მშინახუფტუ დო ხე ვარ ნანწეტეს ჲა ჩქიმდა. ონჯირე დომირჩეს დო ქოდომონჯირეს ჲა. ვიზმონი: მის უჩქინ მუ მაღოდასუნონ დო უჯგიში რენ ვარ დოვინჯირა ჲა, მარა დომანჯირერენ ჲა დო მაჟურანი დღას მჟორა ეხთუში გოპკუცხი ჲა. ჯარი ქომჩეს. სერიშაქის ვიღარღალით ჲა. ოკისერუში, ემ ბიჭიქ გეჭკალას ნა ბძირი სთერი დოლოქუნუფე დოლიქუნუ, ტუჶეღი ჩქიმი მომჩუ დო მიწუ: ვიდათ აწი ღეჯი სქანიშა ჲა. იდერენან. გერმას გვაძიქ იჩინერენ მუშ ნოხუნე ჯა. გვაძი! ღეჯი სქანი აქ გეძინ. აწი სქანდა მემიჩამუნ ჲა მაავობაში ბედი: ნა მეგიხთუფე სოთი ვარ თქვა. ეშო ვარ ყვაში დოღურაგინონ ჲა. მაჟურანი დღას გვაძიქ ბიჭეფე მენდიყონერენ ღეჯი მომალუ შენი. გვაძის უთქუნ: ღომალიმჯი ჭუბურიშ ჯას ჟინ დოვოთანი ჲა სერი, მოღერდინერენ. პაპული ჩქიმიქ თქუ: ამ ამბარი გვაძის ბადობაშაქის ვარ უთქუნ ჲა. ჩოდინას თქუ დო უკაჩხე დოღურუ ჲა. ემ ბიჭი მესეფი რტუ ჲა. ემ წანას ბიჭეფე ჲუხთიმუნან დო ყინვათი მენჯელონი ყოფერენ. მესეფობაშ დღალეფეს მჭიმა რენ ნა, ბიჭი მესეფეფე რენან ეხთიმერი დო ყინვათი კაპეტი იყვენ. მჭიმა ვარ იყუში, ოხორჯა მესეფეფე იყვენან ეხთიმერი დო ყინვათი კაი იყვენ. (მთქუმალე: ა. ქებურია - ჩხოროწყუ) წყარიშდიდა წყარიშდიდა (წყარიშმაფა) ღალის სქიდუნ, ჭონჭოხი სვაფეს, ტეხურის ეჲა ვარ სქიდუნ. გვერდი (წალენი ნოწილე) ჩხომიშ ფორმაში რენ, გვერდი (ჟილენი ნოწილე) ოხორჯაში. წყარიშდიდაქ წოხლე გოლოგიხთუში, სი ნოკუჩხენი მუშის გოლაბაძგი ნა, მთინი ხამრელა გაღოდასუნონ. ტყაშმაფა ოხორჯა რენ დო გერმას სქიდუნ. წყარიშდიდა წკარის სქიდუნ დო უმოსი დიდო ჩხომი დო მაყაყის მენგაფს. კოჩიშა ხამრელობა ნაჩინენ. (მთქუმალე: ნ. სიგუა) წყარიშდიდაშ მეკვათერი თომა არ ბიჭის უძირამუნ წყარიშდიდა. წყარიშდიდაქ ჯოხო დიჯოხერენ ხუტუ, ხუტუ ჲა! ამ ბიჭიქ კამჭი ნინქინერენ წყარიშდიდაშა. ემუქ ოყირუს ქოგეჭკერენ დო ამ ბიჭიშ ოჯაღი გენჭკერენ: ოხორის არ საღი მითი ვარ დოგისქიდას ჲა. მთინითი ირი დოღურერენ. წყარიშდიდაქ არ სერიშ ორას უდოდგინუ ყირაფტერენ. ამ ბიჭის უგნაფუნ ოყირუ დო მენდუხთიმუნ. წყარიშდიდას უთქუნ: ოცხოჯი დომოგორაფი ჲა. ამ ბიჭის უთქუნ: სი მოთ გენჭკი ჩქიმეფე ჲა? ოჭკირალეთენ თომა ნუკვათერენ დო დაჩხირის დოჭვერენ. წყარიშდიდას მენჯელი გუნდუნერენ დო ხვალა ოხორჯა დიყვერენ. (მთქუმალე: ჟ. ბოკუჩავა, ოფუტე ლესიჭინე) წკარიშდიდა ოყირუთენ ამტენ ეკოთხოზერი მგერეფეს თქვასუნტეს წკარის სქიდუნ წკარიშდიდა ჲა. ეჲა მჯვეშოთ უძირამუნან თოლი მუშითენ. არ სერიშ ორას, მახირალე კოჩი ნულუტუ გზას დო ნოხირე ონდეფე ნიმერტუ. გზა წკარიშ პიჯის ნოყუფტუ. არშვაჯის კაპეტი ოყირუ ოგნუ. იზმონუ, ვარშა კულანი ნირკუ მითხანიქ დო ემ ოხორჯაქ ყირაფს ჲა. აშქურინუ მახირალეს დო გერმაშა ტკობაშა ქომეშახთუ. ხოლოთი იგნაფინუ ოყირუ. აწი დიდო ჩქვა ხოლოშე იგნაფინეტუ ოყირუში ხომა. მერაღი აყუ ამ კოჩის. ძირუქი ონჩვირუთენ წკარი მეკვათუფს წყარიშდიდაქ, მელე-მოლე მძგალეფეს მგერეფექ თხოზუნან. ხოლოშა მეხთუში, ქოძირუქი ოხორჯას ჩქარ მუთუ ვარ დოლოქუნს, დიდო ხჩე ტანი დო გინძე ხჩე თომა უღუნ. ამ თომათე უღუნ თრაგერი მთელი ტანი. ღალი პიჯის ღორმა სოლაღანი ყოფერენ, ონტონუში მაქთალე წკარი. ექ მეხთუში, ოხორჯა არშვაჯის გონდუნერენ. გონეფ, მგერეფეს ამტუ დო ოხორი მუშიშა იგზალუ. (მთქუმალე: გ. ქობალია, გალიშ რაიონი, აბხაზია)