ლაზონაში ჶენერი: ოთენა ოთენა რენ უჩაზოღაშ რეგიონიში ირიშენ მჯვეში დობარგალეფეშენ არ თერი. “ოთენა” ვარნა “ათინა” ჯოხოთე ნა იჩქინენ ილჩეში ჯოხო 1928 წანას “ფაზარ” იყუ. 2 წანაღანი 1936 თარიღიშაქის ვილაჲეთი ჭოროხიშა მეკირელი ნა რტუ ოთენა ილჩე იყუ აღანკიდერი ვილაჲეთი რიზინიშა, ვილაჲეთი ჭოროხიში ოქთალობა იწოფხინუშ კულე. ზოღაშ ჟილეპიჯიშენ ვით მეტრე მაღალობას გელადგიმერი ილჩე კიდერი რენ ართვინ-რიზინიში ოხენცალური გზაშ ჟინ დო ჲულვა-გულვაშ კელე. ჲულვაშ კელე არტაშენი; გულვაშ კელე მაპავრი; ომჟორეშ კელე ჩამლიხემშინი კალა ხემშინი, ოჩილდრეშ კელე უჩაზოღა გუდგინ. ოთენა რენ რიზინიშა 37 კმ, ოქორთურაშა 67 კმ, მაპავრიშა 22 კმ, არტაშენიშა 8 კმ მენდრანობას. ილჩეში დიდინობა რენ 315 კმ². ოთენა კალა არტაშენიში შქას არმტკო ზოღაპიჯური ზენი დო არმტკო ოთენაში აბჟაშ ვადიში ტაბუშ გალე, ილჩე რენ გერმალონი. ილჩეში ზოღაპიჯური გინძენობა რენ 21 კმ დო ოჩილდრე-ომჟორეშ კელენი გინძენობათი რენ 35 კმ. ოთენა, მონჭინორას მციქა ტუცა დო ყინორასთი მციქა ყინი იყვენ. ირიშენ მჭიმონი არ რეგიონის ნა გელადგინ შენი, არ წანას ნანჭინეროთ 2.332 მმ კონარი მჭიმა მჭიფს. მჭიმონობაქ ნაყონოფს დიდოფეთე ხცალაშენ იგრიკაშაქის. წანური მჭიმონობაში ოშიშენ 86-ქ მჭიფს ამ პერიოდის. იგრიკა-ფუქრიკა-მბულორაში პერიოდიშ დოლოხე არმციქა მჭიმონი პერიოდი რენ ზიჶოსონური; უდოდგინუ დო მჭიფე კაკალონი. მონჭინორასთი ღვარი მჭიმა იძირენ. მთვირონი დღალეფე დიდო ვარ იყვენ. მთვირიში ომთუქ ნაყონოფს მირკანიში ჩოდინაშაქის ნამთინი წანაფეს. წანალური დო დღალური ტუცანობაში შქას ფასობაფეში ჩქვანერობა თაფალა რენ. მარიაშინა რენ ირიშენ ტუცა თუთა დო წანაღანითი რენ ირიშენ ყინი თუთა, ოთენას. სთველის დიდოფეთე ომჟორე დო ჲულვაში იხეფე ნა რენ “ოჩილდრეგულვა-ოჩილდრეჲულვა” ელაბარს. ზოღაპიჯის ტარონი მისა ტაში, დიხა დო ზოღაში ართნერი უოტიბინუშენ ნა ჲეჩქინდუნ “მელთემ”ი იძირენ კართა ორას ჭუმან-ლიმჯის მონჭინორა დო სთველიშ დროფეს. ტენიში ნისფეტი რენ მაღალი; ოშის 78-ონი არ ნისფეტის. ტენიში ნისფეტის უმოსი მანძინენ მჭიმონი პერიოდეფეს. ოხენცალური მეტეოროლოგიაშ ოდულჲობაში გენერალური დირექტორობაშ ამბარეფეთი აშო რენ: ოშქალონი ტუცანობა: 14 ჯ; ლეტაშჟინ ირიშენ თაფალა ტუცანობა: 9,2 ჯ; ოშქალონი გონწკიმერი დღაში ნაკონობა: 50,7; ოშქალონი მფულონი დღაში ნაკონობა: 160; ოშქალონი გომწკუფერი დღაში ნაკონობა: 154,6; ოშქალონი მჭიმონი დღაში ნაკონობა: 1.991, 2 მმ; ოშქალონი მთვირონი დღაში ნაკონობა: 3,6; ოშქალონი ემფულონი დღაში ნაკონობა: 3,9; ოშქალონი კაკაჶონი დღაში ნაკონობა: 5; ოშქალონი ლეტაში ტუცანობა (-5 ჯმ): 14,7. წიფური, ცხემური, თხომუ, ჭუბური, დუცხუ დო ჭიჭითათი მულა ქორენ რეგიონის. მშქერითი იძირენ. ამუშენ ჩქვა მტკური მწკო, დაძიკანდღო, ლიმხანა დო ანცერათი იძირენ. ოთენაში ირიშენ მაღალი გერმა დო ომჟორეშ კელე ნა გელადგინ კაჩკარის უღუნ, 3.737 მეტრონი მაღალობა. მაჟურა ბეჯითი მაღალობაფე რენ ვერჭენიკი, ალთიპარმაკი დო ხიპოთი. აქონაშის იძირენ კუჩხეშგზალეფე. გერმა კაჩკარიში ჟილენი ჟილეპიჯის უღუნ ყინერეფე მთელორას. მაგოლენობა ნა იხვენენ ეკონომიური არ დულჲა რენ. ხუსუსუროთთი ოშქენდური სვალეფე კალა ზოღაპიჯური სვალეფეს ნა გელადგინ ნამთინი დობარგალეფეს ოფუტარეფექ სქინდინაფეშ ონჯვინუ დო ოჭკომალური ნოხვენეფეშ ოშინახუ შენი აბჟა ჶურტუნაში ჟილე ნა გელადგინ გოლაფეშა ეშულუნან მონჭინორას. ამ გოლაფეშენ ნამთინეფე აშო რენ: კიტო, ამბარლი, ქიზილჰაჩი, ჩელმეჩი, ვერჭენბეკი, კალეიბალა, ბაშჲაჲლა, ჩიჩექლი, ელევიტი, კელევიტი, პალოვიტი დო სამისტალი. გერმაფექ გონბალუფან პარალელოთ ზოღაპიჯითენ. ამ სებებითენ, ღორმოთონობური დო ელაკახა ბახონაფე ვარ უღუნ. მთელ აბჟაფე მუში წკარონი რენ წანაშ მორგვალის, ნა მეკილაფან დიხაფე რენ დიდო ოქთი. რეჟიმი მუთეფეშის ვარ უღუნ ონწურანობა. ვარ იძირენ წკარიშ დიდო ომციქანუ. გერმაფეს მთვირი ნდღულაში, მჭიმაში წკარის აკათენ დო აბჟაფე ირდენ. ოთენაში დიხაფეთი დიდოფეთე დოლოხე მუში ნა გამაკათუფს აბჟა ოთენაქ არმტკო მარა კუტალი არ ვადიში დოლოხე გოლულუნ. ომჟორე-ოჩილდრეშ კელე ნა გოლულუნ ჲულვაშ კელენი აბჟა ჶურტუნა რენ ილჩეში სინორი. რაკანი ჩაქალკაჲაშენ ნა გეჭკაფს დო ოთენა ოკორთერი უჩაზოღაშა ნა ნუნჭუშუნ აბჟა ოთენაშენ ჩქვა, მერდივენლი ჯოხონი სვაშენ ზოღაშა ნა ნუნჭუშუნ აბჟა მერდივენლითი ქორენ ოთენას. ჩაის უღუნ დიდო დიდი არ ცალი ოთენაში ეკონომიას. ნოღას; ქირაზლიქ, ოთენა დო მელჲათი ჯოხონი სუმ ჩაიშ ჶაბრიკა იხანდეფს. მენჩხომობა, კომერცია, ინდუსტრია, მაბანკობა დო ხაჩქათი რენ ეკონომიას ნა ნუმხვაჯუფს დულჲაფეშენ. ლეტა რენ დიდო მგვანერი ზოღაპიჯის. დოლოხენი სემტეფეშა იდაში, მგვანერობა გონდუნუნ. დიდო ნა მჭიფს დო დიხაშ ოშიში 80-90 ენდრა-გენდრა ნა რენ შენი, ვარ იმრალინენ ეკონომიური ფასონი ხაჩქალური მახსული. 5.100 მახაჩქე ოჯაღი სქიდუნ ოთენას. ილჩეს ნა იხვენენ დულჲაფე აშო რენ: ჩაიში ხაჩქა: ოშის 65; მასქინდინობა: ოშის 20; ყონაში ხაჩქა: ოშის 8; მათუთუმობა: ოშის 4; ბაღ-ბახჩეში ხაჩქა: ოშის 3. მცხული დო უშქირითი იმრალინენ ოჯაღური დვაჭირობა შენი. ნა იმრალინენ ტამტრაში ხურმათი ნინჯღონენ ერზურუმიშა კონსერვე დო პეთმეზი ოხვენუ შენი. ყონაში ხაჩქა შენი ელაშქვერი 2.000 ჰექტარონი დიხას იხაჩქენ ლაზუტი, ხაჯი დო დიხაშმარქვალი. ჩაიშ კულე ლაზუტი რენ ბეჯითი მზგუდა ოთენას. დიდო მჯვეში ორაფეს, დიდო მჩირე დიხაფეს იმრალინეტუ ლაზუტი, მარა ანდღანერი დღას არხვალა 450 ჰექტარონი დიხას იხაჩქენ. ხაჯი იმრალინენ დიდოფეთენ ბახჩეფეში არ კელეს. ხაჯიში ორგუში დიხა რენ ნანჭინეროთ 20 დეკარი. დიხა ენდრა-გენდრა ნა რენ დო თიფეფუნა დო ონჯვალეფეთი დიდო ნა ვა რენ შენი, ვარ იხაჩქენ სქინდინალური ოჭკომალეფეში მზუდაფე. ამ სებებითენ, არხვალა ახურიში მასქინდინობა იხვენენ. ზოღაპიჯური სემტეფეს დულჲა აშო რენთინა, მაღალი სემტეფეს მასქინდინობა რენ მაართანი დულჲა. ზოღაპიჯური სემტეფეს, მციქა ოჯაღეფეს უყონუნან ჟერსეჲი ჯინჯონი ფუჯეფე, თი მუთეფეშიშა მჟა ომრალუ შენი. სქინდინალური ოჭკომალეფე გამაჩამუ შენი ნა ომრალაფს ოჯაღეფე მციქა რენ. მასქინდინობა კალა ნა იბოდენ ოჯაღეფექ ომგვანაფან მუთეფეში სქინდინაფე, ჲულვა ანათოლიაშენ ეჭოფინერი თიფი ვარნა ხვენერი ოჭკომალეთენ. მჩხური დო თხაფე იძირენ ჭიტა ჯოგეფეთენ გოლა დო ონჯვალეფეს. ოთენაშ ხორციში უკორობაში ნანჭინეროთ მთელოთ ჲულვა ანათოლიაშენ ჲიჭოფინენ. ჰემ მახალლე დო ჰემთი ოფუტეფეში გზალეფე მოხვა ნა ვა რენ შენი, მჯვეში ორაფეს მათირელობას ნა იხმარინეტუ ცხენი დო ჯოგიში ომრალობათი ქოგონდუნერენ. ზოღაპიჯური სემტეფეს, ტენი დიდო ნა იძირენ შენი, მაბუტკუჯობა იხვენენ დოლოხენი გერმალონი დო გოლაში სემტეფეს. ნანჭინეროთ 3.600 ჶენური დო პრიმიტივური ბოგინათენ იხვენენ მაბუტკუჯობა. ნჯალეფუნა ოქთალობაში დირექტორობა იკიდინუ 1967-ს. ამ დირექტორობაქ ნა ოქთალაფს დიხა რენ 198.673,5 ჰექტარი. 8.171,5 ჰექტარონი დიხას იხოსარენ ნუზუ, კაჲინი დო თხომუში ნჯალეფე. 56.702,2 ჰექტარონი დიხას ონჯალობა დო 2.072 ჰექტარონი დიხასთი თემსილიში დულჲა იხვენენ. ნჯალონი დიხაფე რენ დიდო ემთუმანი დო ენდრა-გენდრა. უდოდგინუ მჭიმა დო დიდო ომჭიმუშ სებებითენ ონჯალობა ნა დვაჭირს კონარი ვარ იხვენენ. ნჯალონი დიხაფეს მშქერი იძირენ. ილჩეს დიდოფეთენ ნა იძირენ ნჯალეფე აშო რენ: კაჲინი, ნუზუ, ქოქნარი, თხომუ. თუთუმი რენ ოთენაში ინდუსტრიალური მზგუდა. ამ თუთუმი იხმარენ “ფაზარი” ჯოხოთენ ნა იჩქინენ პუროფეში ომრალუს. ლეტაშ ხალიში სებებითენ, თუთუმიში ხაჩქაშა გზა ნიჩინენ ხვალა 26 ოფუტეს. გეჭარელი ნა მოგაფაფს ოდუდეფეშენ არ თერითი რენ მენჩხომობა. მარა ზოღაშ ფინთობაში სებებითენ, მენჩხომობას გონდუნუნ მჯვეში ბეჯითობა. მჯვეში ვახთეფეს, ოთენურეფექ ჩხომი ჰემ ჭოფუფტეს დო იმხორტეს ჰემთი გამაჩამუთენ გეჭარელი მოგაფტეს. ანდღანერი დღას ნანჭინეროთ 200 კონარი მენჯხომეში ოჯაღიქ ნაყონუფს ამ დულჲას. 10-15 წანაშ წოხლე, ქაფჩა, სტავრითი, ჯილარი, ბარბუნი, სიჲაკი, პლატოზი, ლახო, პალამუტი სთერი ჩხომეფეთენ ხამფა ნა რტუ უჩაზოღას ამ ხამფობა გუნდუნუ უღნოსობა დო ფინთობაში სებებითენ. ნა მეშვენან გეჭარელი ჩხომიშენ ნა ვარ მაგეს ოთენურეფექ ქოგეჭკეს ჶელუკა დო ლუქსი ჲატიშ ოხვენუს. აბჟალური მენჩხომობა დიდო ბეჯითი რენ ოთენას. კარმახა დო ქჩეში იმრალინენ. ტკები დო მაფიცარობას უღუნ ბეჯითი ცალი კომერციას. ბაკალურეფე, მანიჶატურა, თუხაჶიჲე, კავაჶიჲე, ზუჯაჯიჲე, მენსუჯათი კალა მზგუდა, ხილა დო თიფი იჭოფინენ გალენდო. ჩაიში ოკვათა, ტელეჶერიკი, ონჩახულეში მაკინა სთერი ჭიტა ინდუსტრიალური ხვენაფე იმრალინენ ოთენას. ამ ხვენაფე გამიჩინენ ხოლოსონი ილჩეფესთი. მამობილჲობათი წოხლე იდერენ ამ ილჩეს. ხალკიშ ნაკონობაში დიდობა, დულჲაშ ოდუდეფეში უდობაღინობა დო ლეტაფეში უმციქანობაშ სებებითენ, ოთენას გუნდუნუნ სვალონი ხალკიშ ნაკონობა უდოდგინუ. მაჟურა კელე, რეგიონიში გოშობღერი დობარგობა დო გალეშა მენკილერი ხალკური ხალიქ გზა მეჩაფს სვალონობაში ოსქედინუს. აქშენ გალე ნა იდუ დო ექონაშის ნა დიბარგუ კოჩეფექ მულუნან რეგიონიშა მონჭინორაშ თუთაფეს. აშოფეთენთი სვალონი ხალკიქ ჩქვა ნოღაფეშა იდეს თინა, ენთეფეში ართიქართობაქ ნაყონოფს მუთეფეში სემტი დო კულტურა კალა. ტარონიშ შარტეფეში სებებითენ, ქვა დო ფიცარიში მჯვეშური ოხორეფე იქთირუ ოფუტეფესთი, ვამსქვა ბეტონიში კიდაფეშა. ხაჩქური ჩანობას გედგინერი ხალკური ფასეფე კალა ხალკური ართიქართობაფექ გზა მეჩაფს დღალური ხალკური სქიდალას. ჩაიში ხაჩქაშ წოხლე, მაშვალობა რტუ დიდო ბეჯითი. კალათი, ტიკინა, ორძოში მაშვალობა რტუ დიდო ბეჯითი ოდუდე, გეჭარელი მოგაფუშა. კეფრიში თოკითენ შვერი მბელაფე იხმარინეტუ დოლოხენი დოლოქუნეფეში ოხვენუს. კალათი, ტიკინა, ორძოში მაშვალობა ნაყონუფს ნამთინი სემტეფეს ანდღანერი დღასთი. ოფუტე ჲავუზი დო თუთუნჯულერი ჩინობერი რენან შვერი დოხუნალე, ორძო დო თრონი ოხვენუთენ. 2008 წანას ნა იხვენუ გენერალური ნაკონობაშ ცხუნათენ, ილჩეში შქაგურონის სქიდუნ 15.922 დო ოფუტეფეს სქიდუნ 14.281 კოჩი, მთელოთთი 30.203 კოჩი. გენერალური ნაკონობაშ დოლოხე ოხორჯა დო ქიმოლეფეში ნაკონობა ნანჭინეროთ ართნერი რენ. ოჶიციალური ნენა თურქული დო სვალონი ნენათი ლაზური რენ. ოთენას უღუნ 50 ოფუტე დო 10 მახალე. დიხა ენდრა-გენდრა ნა უღუნ შენი, ოფუტეფე რენან გოშაბღერი. მთელ ოფუტეფეს უღუნ გზა ართიქართიშა დო ნოღაში შქაგურონიშა. ოფუტეფეში გზალეფე რენ ბეტონი გებერი. მთელ დობარგალეფეს უღუნ ელექტრიკა. ოთენას, ვით გეჭკაფურონი დოგურონი, ანში ლისე დო არ მაღალიდოგურონი გედგინ. ოთენას უღუნ ჟუროში ონჯირე კაპასიტონი არ ოხენცალური ოხზაბუნე, ჟურ საღობაშოჯაღი დო ოვრო საღობაშოხორი. საღობაში ოდულჲობას იხანდეფს ხუთ ექსპერტი ჰექიმი, ჟურ კიბირიშ ჰექიმი, შქვითი პრატისჲენური ჰექიმი, ეჩიდოოვრო ხემშირე, არ ანესტეზიაში ტექნისჲენი დო მაჟურა ტექნიკური დო ოქთალური პერსონელი. რეგიონის დიდოფეთენ ნა იძირენ დირკუში ზაბუნობა ოკაუ შენი, ჰემოდიჲალიზიში უნიტე იაღანერენ 2000 წანას. 112 აჯილური ოდულჲობა კალა სსქ-ში არ დისპანსერითი ოდულჲობა მეჩაფს ოთენას. ოთენაშ ნოღაში სქაგურონის 611 ძეგნი ნომერონი 4.000 კაპასიტონი დო 612 ძეგნი ნომერონი 2.500 კაპასიტონი ჟურ ტილიჶონიშ სანტრალიქ იხანდეფს. ოფუტე სუბაშის 200, მერდივენლი, გუნეჲ, ჲავუზ, თუთუნჯულერ, ქოჯაქოფრუ, ელმალიქ, სუჩათი დო აქბუჯაქ ჯოხონი ოფუტეფესთი 500 ხატი კაპასიტონი ტილიჶონიში სანტრალეფეთი კიდერი რენ. ოთენას ნანჭინეროთ 14.500 ელექტრიკაში აბონე უღუნ.