დუდბუტკა

ჰიჯაზიში რკინაშგზა კალა “ხვამერი მაგზალობა”

ოსმანური თერეში არ კორთა ნა რტუ ჰიჯაზიშ ტერიტორიშა არ რკინაშგზა ოხვენუში ჶიქრი იფთინეროთ ამერიკანური ინჯინერი დრ. ზიმფელიშკელენ გამითქვინენ 1864-ს. 1891-სთი, ჰიჯაზიში სარდალი ნა რტუ ოსმან ნური ფაშაქ ჭარუფს არ ქარტალი ემ ორაში ფადიშაჰიშა დო ჯიდდეშენ მექქეშა ნა იხვენასუნონ არ რკინაშგზაში ღარა ჶეიდონი ნა რტუ ოხოწონაფაფს. მურენქი ამ სფეროში ირიშენ ბეჯითი დულჲა, ჯიდდეშ ფონდეფეში დირექტორი აჰმეთ იზზეთ ეჶენდიში რენ. აჰმეთ იზზეთ ეჶენდიქ 1891-ს ნა მეჩუ ჭარელის, შამიშენ მედინეშაქის ნა იხვენასუნონ არ რკინაშგზა, ჰემ ჰიჯაზიშა გალენი აგრესია ჰემთი ტერიტორიას ნა აძირასუნონ თი-ეზდობაფეშა ნოდგითინუ შენი, ბეჯითი დუდოჩვალობა ნა იყვასუნონ, ოხოწონაფაფს. ამ რკინაშგზაქ ხაჯური იბადეტითი ოფერფასუნონ ჲადოთი ჭარუფს. ჰიჯაზიში ღარა ვარ ნიჩინასუნტუ ხარკური კომპანიაფეშა, მარა მთელოთ დოლოხენი მენჯელეფეთენ იჶინანსინასუნტუ. ბაღდათიში ღარათენ ოკონტალუთი ნა იზმონეტუ ამ აღანი რკინაშგზაქ შამიშენ გჲოჭკუთენ წოხლე მედინე დო მეყონეროთთი მექქე დო ჯიდდეშა იგინძანასუნტუ. ოკულეთი ამ ღარაქ იდასუნტუ ჲემენი დო ოშქენდა არაბისტანიში ჟილენდო ბაღდათი დო ბასრაში მორგვალის.

ჰიჯაზიშ რკინაშგზაში ფასი იხესაპინუ ნანჭინეროთ 4 მილიონი ლირა (ემ ორაში გეჭარელითენ). აჲა რტუ 1901 წანაში ოხენცალური ბიუჯეტიშ ხარჯეფეში ოშიშენ 18. ხაზინაშენ მედგალური მეცხალათენ მხუჯი მეჩამუში ჩარეთი ვა რტუ. ზირაატიში ბანკაშენ კრედი ეზდიმუშა იკარარინუ. ფადიშაჰიქ გეჭკაფუ კამპანია 50.000 ლირა ჰიბეთენ. მალიმური დო ცივილური ბიუროკრატეფექ იდეს ემუში გზაშენ დო ჰიბე მეჩეს. დიდო მემურიქ მეჩუ არ თუთაში ხეშფასეფე ჰიჯაზიში ღარაშა გური მუთეფეშითენ. ჰიბეფექ ნაყონუ ოჶიციალური შველაფეს. ბერეშენ ხჩინი, ბადიშა, ოხორჯაშენ კოჩიშა შილჲაფეთენ ოსმანური დობადონამშინექ ხე მეჩუ დულჲაშა. ქიანაში ოთხო ღოჯიშენ შველაფე ნიჩინუ. ნა დვაჭირტუ კაპიტალიში ბეჯითი კორთა აშოფეთენ იძირინუ. ხვალოთ ჰინდისტანიშენ მოხთიმერი ჰიბე რტუ 40.000 ლირა კონარი. ჰინდისტანი დო ეგვისტურეფექ იხმართეს ეზოპიში ნენა ამ შველაფეთენ დო იმპერიალისტური ინგლიზური ოქთალათენ ხელებერი ნა ვარ ტეს ოწირაფტეს. ჶასი, თუნუსი, ჯეზაჲირი, რუსია, ჩინი, სინგაფური, ჰოლანდია, ომჟორე აჶრიკა, იმენდიში ჩხვინდი, ჯავა, სუდანი, პრეთორია, ბოსნა-ჰერსეკი, უსქუპი, ჶილიბე, ქოსთენჯე, ქიპრისი, ვიანა, ენგლანდი, გერმანია, ამერიკა, სუხუმი დო ბათუმიში მუსლიმანეფექთი მეჩეს ჰიბე დო შველა. ამუშ გალე, გერმანეფე, ჲაჰუდეფე დო დიდო ქრისტიანთიქ მეჩუ ჰიბე. ჶასიში ემირი, ირანიში შაჰი დო ბუჰარაში ემირიშენთი შველაფე მოხთუ. 1908-შაქის ნა იკორობინუ ჰიბე რტუ 1.127.893 ლირა. აჲა რტუ, ნა დვაჭირტუ გეჭარელიში ოშიშენ 29.

”ოჯერობაში გზა”, “ხვამერი მაგზალობა”თი ნა ითქვერეტუ ჰიჯაზიშ რკინაშგზაქ იგინძანასუნტუ ანდღანერი შამიშენ გჲოჭკუთენ მედინეში ნოღაშაქის. ჰაიჶაში ლიმანიშა მეკირელი გზათენ ართოთ მუში გინძენობა იყვასუნტუ 1.766 ქმ. ჰიჯაზიშ რკინაშგზაში კიდობა გჲოჭკუ მა-1-ანი სტაროშინა 1900 თარიღის ნა იხვენუ ოჶიციალური არ ცერემონიათენ. ტექნიკური დულჲაფეში ოქთალუ ნიჩინუ გერმანური ინჯინერი მეისსნერის. მეისსნერი კალა ართოთ მუსლიმანი დო ქრისტანი ვითოოვრო ოსმანური დობადონამშინე, ვითოჟურ გერმანური, ხუთი იტალიანური, ხუთი ჶრანსული, ჟურ ავუსტურიალური, არ ბელჩიკური ინჯინერი იხანდეფტუ. რკინაშგზაში ოხვენუშა გეიჭკინუ წოხლე შამი დო დერაშიშ შქას. 1903-ს ამმანიშა, 1904-ს მაანიშა ნინჭიშინუ. მაანაშენ აქაბეში ქორჶეზიშა ჶილიალური არ ღარა ოხვენუ დო რედზოღაშა ოხთიმუში ჩარეფე იგორინუ. მურენქი იმპერიალისტი ინგლიზურეფექ ნა ნოდგითესში სებებითენ, აჲა ვარ იხორცელინუ. ჰაიჶაში რკინაშგზა იჩოდინუ 1905-ს დო დერა, ჲერმუქიშ ვადიში გზათენ ჰაიჶაშა ნიკირინუ. მა-1-ანი სტაროშინა 1905 თარიღის, იფთინეროთ მაგზალე დო ოღმალა ოთირუშა გეიჭკინუ. ართნერი წანაში დოლოხეთი მუდევვერაშა დო მა-1-ანი სტაროშინა 1906-სთი მედაჲინი სალიჰიშა ნინჭიშინუ. ელ-ულაშა 1907 წანას, მედინეშათი მა-31-ანი მარიაშინა 1908-ს ნინჭიშინუ. 1.464 ქმ ნა იყუ ჰიჯაზიში რკინაშგზა, სულტან მაჟურანი აბდულჰამიდიშ ხეცალაში მა-33-ანი წანაშდუდის, მთინი თქვალათენ მა-1-ანი სტაროშინა 1908 თარიღის ნა იხვენუ ოჶიციალური ცერემონიათენ გუინწკუ. შამიშენ ამმანიშა კართა ნდღა, მედინეშენთი არ დოლონის სუმ ნდღას სეჶერეფე ქორტუ. ტრენეფექ გზას გედგითურტუ თუთაჩხა, ჯუმაჩხა დო საბატონის, ჭუმანის 7:30-ს შამიშენ დო ნუნჭიშუტუ მედინეშა მაოთხანი ნდღას, ონდღეშ კულე საატი სუმის. მედინეშენ გოქთიმალაში ნდღალეფე რტეს იკინაჩხა, ჩაჩხა დო მჟაჩხა. ამუშ გალე, დოლონის არ ჶარა შამიშენ დო ჰაიჶაშენ ოჭკომალონი-ონჯირონი ექსპრესიში სეჶერითი ქორტუ. ამ თი-მუშური ტრენიქ ნუნჭიშუტუ მედინეშა 48 საატიში დოლოხე. ხოლო ამუშ გალე, მედინეშა ოღმალუ დო წკარი ნა თირუფტუ პროგრამონი- უპროგრამონი სეჶერეფეთი რტუ. ჰაიჶაშენ შამიშა კართა ნდღას სეჶერეფე ქორტუ. მაგზალობა რტუ ნანჭინეროთ 12 საატი.

შამის მა-1-ანი სტაროშინა 1900 თარიღის ნა გჲოჭკუ დო მედინეს მა-1-ანი სტაროშინა 1908 თარიღის ნა იჩოდუ ჰიჯაზიშ რკინაშგზაში ფასი რტუ 3.357.819 ლირა. მაჟურა ღარა დო კელე მეკირელობაფეთენ 1916-ს 1.766 ქმ გინძენობა ნა უღუტუ რკინაშგზაში თოთალური ფასი რტუ 4.558.000 ლირა. აჲა რტუ 86.602.000 გერმანური მარკი. 1918 წანას, ამ ღარაქ მეკილუ 1.900 ქმ. მედინე-მექქე დო მექქე-ჯიდდეში ღარაფე ვარ იხორცელინუ. მედინეში სარდალი ჶაჰრეთთინ ფაშაქ ხეშჭარა ნა გედუ მა-7-ანი წანაღანი 1919 თარიღონი აქტითენ, მედინე ნიჩინუ დო გამიჩოდინუ. აშოფეთენთი ოსმანური ოქთალა დიჩოდუ ჰიჯაზიშ რკინაშგზაში ჟინ.